Wat is écht maatwerk nu eigenlijk?

In Opinie by Ruben Bakker2 Comments

“U heeft het constant over écht maatwerk, leg mij eens uit wat het verschil is?” Hoor ik u al vragen. Hierbij een uitgebreide uitleg over wat bespoke, semi-bespoke, made-to-measure, en al die andere u onbekende termen nu precies inhouden. Daarnaast antwoorden over “plakken”, “handwerk”, en meer.

Bespoke

Bespoke is geen Nederlandse term. Het woord komt voort uit het Engelse werkwoord “to bespeak” oftewel, bespreken. Het is een term die zijn oorsprong vind in het oude Engeland. Een Engelse heer ging naar zijn kleermaker en “besprak” met zijn kleermaker het kledingstuk dat voor hem gemaakt diende te worden. Als dan ook de keuze voor de stof was gemaakt, was de stof “voor gesproken” (“spoken for”); dit was nodig omdat destijds de kleermakers nog alle stoffen op voorraad in de winkel hadden liggen. Zo werd een dubbele order voorkomen. Daarnaast was het ook een bewijs van aankoop.

De combinatie van het bespreken en het voor gesproken zijn (to bespeak, spoken for) leidde uiteindelijk tot een alomvattende combinatie van de 2 woorden, en werd zo “Bespoke”.

Het verschil tussen MtM en Bespoke

De term werd aangenomen voor een specifieke vorm van het kleermakerswerk; het échte maatwerk, de meest luxueuze en perfectionistische vorm van maatwerk. Destijds moest alle kleding nog voor iemand gemaakt worden; er was ten slotte nog geen confectie-industrie. Echter, dit betekende niet zozeer dat alles op maat gemaakt werd, om nog maar niet te spreken over hoe het dan wel op maat werd gemaakt.

Er zijn namelijk meerdere manieren om een kledingstuk op maat te vervaardigen. Tegenwoordig kunnen we dat indelen in 2 hoofdcategorieën, ieder met 2 subcategorieën:

Made to Measure

Het principe van made to measure is dat er een bestaand patroon, zoals wij dat noemen een blokpatroon, aangepast word naar “uw maat”. Dit kan op een vast aantal punten, dat nog al sterk verschild per fabrikant. Hierdoor deel ik deze categorie dan ook liever in in 2 subcategorieën:

– Maatconfectie: De meest “basic” vorm van maatwerk. Vaak kan er alleen op symmetrische wijze aanpassingen gedaan worden. Er kan bijvoorbeeld niet rekening gehouden worden met 1 sterk afhangende schouder. Ook is er in deze vorm geen mogelijkheid tot het compenseren van bepaalde “afwijkingen”, zoals een holle rug, sterke borst, of ronde rug (om er even een klein aantal te noemen). Zoals u begrijpt is dit dus eigenlijk het confectie-kledingstuk wat enigszins op maat word gemaakt, wat vrij eenvoudig ook bij de kleermaker kan gebeuren. Dit is de goedkoopste vorm van maatwerk en is al verkrijgbaar vanaf 300 euro voor een 2-delig pak.

– Made to Measure: De volgende stap. Hierin kan wel asymetrisch gewerkt worden. Er kan dus rekening gehouden worden met een lagere schouder, een sterke heup aan 1 kant, of een overmatig ontwikkelde spiergroep. Er kan in deze variant ook rekening gehouden worden met de verschillende “afwijkingen”. Er wordt in het systeem bijvoorbeeld “holle rug” ingevoerd, en het computerprogramma berekent dan automatisch hoeveel er op welk punt in het patroon iets vanaf moet, of bij moet. Echter, niet alle aanbieders/leveranciers van Made to Measure zullen de volle mogelijkheden gebruiken; er zijn zelfs leveranciers die het afraden bepaalde parameters aan te passen omdat zij zelf er niet 100% zeker van zijn of dat het gewenste effect zal hebben. Deze vorm van maatwerk is verkrijgbaar vanaf 400 euro voor een 2-delig pak.

Bespoke en Semi-Bespoke

Het summum van het maatwerk. Het principe is dat er niet vanuit een bestaand patroon gewerkt word. Elk nieuw patroon wordt gemaakt vanuit lichaamsmaten, die vervolgens door een ervaren patroontekenaar worden omgezet tot een patroon. Elk patroon is dus volledig uniek en kan slechts door 1 persoon gedragen worden. Ook zijn de mogelijkheden tot compenseren/aanpassen voor bepaalde afwijkingen oneindig. Alles is mogelijk. Ook Bespoke heeft 2 gradaties, daar er in deze tijd vrijwel geen echte maatkleermakers meer bestaan die on-site alles maken.

Semi-Bespoke

Er wordt uitgaande van lichaamsmaten een patroon gemaakt voor de klant, aan de hand van een formule die of door de fabrikant, of door het maatwerkbedrijf zelf word ontwikkeld. Tailored. maakt gebruik van eigen formules. Deze formules leiden proportionele maten af van de gemeten lichaamsmaten. Als de borst 100 cm is, dan zal het voorpand x cm zijn, het zijpand y cm zijn en het rugpand z cm zijn. Afgaande van wat de persoon die de maten neemt observeert bij de klant, worden deze proportionele maten gecontroleerd met zogenoemde controle-maten. Veelal blijkt dat er geen verschil zit tussen de proportionele maten uitgeleid uit de formule, en de gemeten controlemaat.

Het patroon word gemaakt in een CAD-programma, of word vanuit een papieren patroon gedigitaliseerd naar CAD. Er kan bij deze vorm van maatwerk ook gekozen worden voor een, of meerdere pasfases. Een pasfase betekent dat het kledingstuk vóór het af is, in een bepaald stadium nog een keer gepast moet worden alvorens het afgemaakt word. Er kunnen dan bij onzekerheid over wat het patroon gaat doen bij een klant met een sterk afwijkende maat, nog grote aanpassingen gedaan worden aan het patroon.

Maatwerk gebaseerd op lichaamsmaten is de zuiverste vorm van maatwerk; omdat er van een standaard patroon geen sprake is, word er een kledingstuk specifiek voor uw lichaam gemaakt. Deze vorm van maatwerk word aangeboden vanaf ongeveer 700 euro voor een 2-delig pak.

Bespoke

Het fundamentele verschil met alle andere vormen van maatwerk is dat “zuiver” bespoke binnen de muren van het bedrijf gemaakt word, vaak in een klein tot middelgroot atelier. Omdat er slechts in enkele landen nog een kleermakerstraditie bestaat, komt dit buiten het Verenigd Koninkrijk en Italië vrijwel niet meer voor. In Nederland zijn er nog een handjevol echte maatkleermakers actief, waaronder ik zelf. Een pak maken op deze manier kost vaak meer dan 100 werkuren. Dit, omdat er vaak uitvoerig gebruik gemaakt word van handwerk, omdat grote industriële machines nu eenmaal niet te betalen zijn voor een klein atelier, of uit overtuiging dat zonder handwerk het niet echt bespoke genoemd mag worden. Verder word volgens de regels een pak met minstens 3 pasfases geperfectioneerd, en een shirt met minstens 1 pasfase. Daar er met 3 pasfases gewerkt word is het eerste patroon vaak erg experimenteel, iets dat in sommige gevallen kan leiden tot absolute perfectie in pasvorm.

Dit is het oude ambacht wat op Savile Row en in kleine ateliers in Italië nog uitgevoerd word, en het vak wat ik zelf heb geleerd van mijn oud leermeester, en wat de fundamentele basis vormt voor mijn producten. Deze vorm van maatwerk word nog maar op een aantal plekken aangeboden in de wereld en heeft een gemiddelde prijs van 3000 tot 4000 euro voor een 2-delig pak. Bij Tailored. is het door het arbeidsintensieve aspect van bespoke alleen mogelijk om een bespoke shirt door mij zelf te laten maken in huis, vanaf 350 euro. Pakken vervaardig ik alleen op zeer bijzondere verzoeken en de prijs en levertijd is in overleg. Voor meer informatie hierover kunt u contact met mij opnemen via het menu.

Het is een ambacht dat mijn inziens niet verloren mag gaan. Het zelf kunnen tekenen van een patroon, zien wat het patroon doet nadat de stof geknipt is, en zelf, met de hand, de stof verwerken tot een kledingstuk bied nu eenmaal een diepere kijk op het kledingstuk dan een jarenlange training in modern maatwerk geeft; en leid automatisch tot een beter product.

Waarom maatwerk?

Nu vraagt u zich uiteraard af, waar is dit allemaal voor nodig? Zó scheef ben ik toch niet? Mijn pak dat ik bij winkel A heb gekocht zit prima!

Ik moet u helaas teleurstellen. Vrijwel iedereen is gebaat bij het laten aanmeten van goed maatwerk. Vaak schrikken klanten als ik ze vertel wat ik zoal moet aanpassen om een goed zittend kledingstuk voor ze te maken. Het is niet ongewoon om 2 centimeter verschil in hoogte van de schouders tussen rechts en links te hebben!

Doordat wij als mensen linkshandig of rechtshandig zijn, zullen wij de desbetreffende arm automatisch vaker gebruiken. Het is dan ook logisch dat de arm in kwestie over het algemeen meer ontwikkeld is. Echter, daar houd het niet mee op. Men draagt namelijk ook zware dingen. Laptoptassen, boodschappentassen, noem het maar op. Na verloop van jaren gaat het lichaam zich hierop aanpassen en word in het geval van een rechtshandig persoon de rechterarm niet alleen sterker, maar ook nét iets langer, en is de schouderhoogte aan diezelfde kant net iets lager dan aan de andere kant. In een kledingstuk kan dit leiden tot lelijke plooien als hier geen rekening mee word gehouden.

Dit is de meest voorkomende “afwijking”. Er zijn echter nog duizenden andere factoren die de lichaamsbouw van ieder mens beïnvloeden. De manier waarop een persoon staat bijvoorbeeld; vrijwel niemand staat helemaal in de perfecte houding; vaak is men iets voorover gebogen als er veel achter een bureau word gewerkt. Of bij staand werk, heeft men vaak een vooruit staande heup.

Atletische personen zijn hier een goed voorbeeld van. Neem een kitesurfer; door de trekkracht die de kite uitoefent op de armen zijn de deze zich hierop aan gaan passen om zo meer kracht in een bepaalde situatie te krijgen. De armen gaan hierdoor vooruit staan. Als de mouwinzet niet mee word gedraaid met de natuurlijke stand van de arm, zal de mouw lelijk gaan plooien en knellen. Ook zijn de schouders vaak wat verder naar voren gaan staan, dit door dezelfde oorzaak. Hierdoor is er iets meer lengte nodig aan de achterkant van het kledingstuk, bij de schouders, en kan er aan de voorkant een klein stukje af. Soms is het zo extreem dat we ook de schoudernaad net iets naar voren moeten plaatsen om zo optimaal comfort te bieden. Doen we dit niet dan zal het voelen alsof u het kledingstuk met de schouderkoppen draagt, in plaats van dat het kledingstuk rust op en over uw schouder.

Meten is weten

Er zijn in in Nederland, en dit is niet uniek in de wereld, de laatste jaren werkelijk tientallen bedrijfjes opgestart die claimen “maatwerk” te leveren. Nu wil ik niet vervelend zijn, en reken ik dus ook het eerder genoemde maatconfectie tot “een vorm” van maatwerk. Echter, het fundamentele probleem in de markt is het meten.

Meten lijkt namelijk erg simpel. Men neemt een centimeter, en neemt van punt A naar punt B een maat op. Dat doe ik thuis toch ook met het leggen van de vloerbedekking, hoor ik u al denken. Jammer genoeg is het niet zo eenvoudig.

In mijn leerlingschap tot kleermaker mocht ik het eerste half jaar niet eens in de buurt van een centimeter komen. Alles wat ik mocht doen was observeren. Meten is namelijk een kwestie van observeren; de genomen maten zijn slechts een klein onderdeel in het totale proces. De hierboven genoemde “afwijkingen” dient degene die u opmeet direct te identificeren en dan ook direct te weten wat daar de consequenties van zijn voor het verdere verloop van het meten: of dit nu een orderformulier is of een patroon dat nog gemaakt moet worden, dat maakt verder niet zo heel veel meer uit. Er doet zich bijvoorbeeld een effect voor dat lijkt op een lage rechter (of linker) schouder. Maar is dat de oorzaak wel? En, weet degene die u opmeet dan ook zeker dat de leverancier de aanpassing doet in het patroon die door hem gewenst is? Wat word er precies in het patroon aangepast? Heeft hij uitvoerig de technische handleiding doorgelezen?

Vaak zijn de antwoorden op de laatste paar vragen een volmondige nee. Leren meten is niet iets wat in een interne cursus van een uurtje per dag, tussendoor, voor een weekje, geleerd kan worden. In het beste geval is er minstens 4-6 weken intensieve training door een expert nodig, in sessies van 2 a 3 uur. Dit moeten zowel praktijkgerichte als theoriegerichte sessies zijn. Er zijn bedrijven die dit intern aanbieden aan hun werknemers, echter het gros van de aanbieders zou eigenlijk niet weten wat er nu daadwerkelijk veranderd in het kledingstuk als zij -1 op het formuliertje aangeven.

De persoon die uw maten neemt is dus van ongelofelijk belang in het proces, misschien nog wel belangrijker dan de vorm van het maatwerk. Iemand die slecht kan meten met bespoke, versus iemand die uitstekend kan meten met een uitgebreid Made to Measure of zelfs maatconfectie programma, zal altijd verliezen van de laatstgenoemde.

Het gaat dus allemaal om het ontwikkelen van wat vaak een timmermansoog genoemd word; jarenlange ervaring en jarenlange training zijn de enige manier om dat oog te ontwikkelen.

Waarom kiezen voor Tailored. ?

Ik ben traditioneel opgeleid. Het traditionele kleermakersvak en haar regels zijn de kernwaarden van hoe ik mijn producten heb ontwikkeld. Ik ben zélf meester kleermaker. Er zijn geen concessies gedaan om de kwaliteit te waarborgen waar ik in geloof. Er word gebruik gemaakt van unieke, eigen formules, en daarnaast word er uitsluitend gebruik gemaakt van de beste materialen voor tussenvoeringen. Alles is mogelijk. U kunt rekenen op een deskundig oog. Ik voer niet zomaar elke stoffenbunch; deze worden per seizoen uitvoerig beoordeeld en besteld op basis van unieke eigenschappen. U koopt bij mij een modern kleermakersproduct dat alle traditionele waarden van het kleermakersvak waarborgt en tegelijkertijd een prijsstelling heeft die vele malen betaalbaarder is dan traditioneel bespoke.

Ik hoop u hiermee opnieuw een uitgebreid inzicht te hebben gegeven in het kleermakersvak, en in het specifiek waarom Bespoke de test der tijd, zelfs in de hypermoderne tijd van nu, nog steeds doorstaat.

– Ruben Bakker

Voor zover wat maatwerk nu precies inhoud. Naast verschillende vormen van maatwerk zijn er ook verschillende manieren en kwaliteiten om de kledingstukken te vervaardigen; een uitgebreide uitleg over Full-Canvas, Half-Canvas, en plakpakken vind u in deze post:

Comments

  1. Beste Ruben,

    Je verhaal heb ik met heel veel aandacht en plezier gelezen. Enkele jaren geleden heb ik in Voorburg een sessie van jou en je Meester tailor mogen bijwonen. Ben je zoiets ooit weer van plan, in combinatie met de schitterende locatie waar Tailored huisvest. Ik ben sowiese van plan binnen niet afzienbare tijd een afspraak te maken.

    Met vriendelijke groet,
    Marius Vanderstee

    1. Author

      Beste Marius,

      Na de zomer wil ik inderdaad weer eens een lezing geven, er zijn enkele prachtige ruimtes in de Van Nelle Fabriek die ik hiervoor kan gebruiken. Data zullen via de blog worden gecommuniceerd.

      Daarnaast verwelkom ik je graag in de showroom. Zoals bekend kun je altijd vrijblijvend langskomen om mogelijkheden door te lopen.

      Met vriendelijke groet,

      Ruben Bakker

Leave a Reply